Công việc ổn định. Cuộc sống không thiếu thốn. Ngày tháng vẫn trôi qua bình thường. Nhưng đôi khi, vào một buổi tối yên tĩnh, một cảm giác rất khó gọi tên lại xuất hiện.
Không hẳn là buồn. Không phải thất bại. Chỉ là một khoảng trống nhẹ ở bên trong.
Một câu hỏi mơ hồ: “Không biết mình đang sống vì điều gì.”
Khi cuộc sống ổn định nhưng cảm xúc lại trống trải
Ở tuổi hai mươi, cuộc đời thường khá rõ ràng. Chúng ta có nhiều mục tiêu:
- Học tập
- Tìm việc
- Xây dựng sự nghiệp
- Chứng minh bản thân
Những mục tiêu đó giống như một động cơ. Chúng khiến mỗi ngày trôi qua đều có cảm giác đang tiến về phía trước.
Nhưng sau một thời gian, khi nhiều mục tiêu đã đạt được hoặc trở nên quen thuộc, động cơ đó bắt đầu yếu dần. Và khi động cơ giảm đi, khoảng trống bắt đầu xuất hiện.
Tâm lý học gọi trạng thái này là gì?
Bác sĩ tâm thần người Áo Viktor Frankl đã mô tả trạng thái này bằng một khái niệm nổi tiếng: Existential Vacuum – khoảng trống hiện sinh.
Theo Frankl, nhiều người không đau khổ vì thiếu tiền bạc hay vật chất. Họ đau khổ vì không còn cảm nhận rõ ý nghĩa trong những việc mình đang làm.
Frankl cho rằng đây là một trạng thái phổ biến trong xã hội hiện đại. Khi con người không còn phải chiến đấu quá nhiều cho sự sống còn, họ bắt đầu đối diện với một câu hỏi khó hơn:
“Hội chứng Chủ nhật”
Frankl còn dùng một thuật ngữ rất thú vị để mô tả cảm giác này. Ông gọi đó là Sunday Neurosis – hội chứng Chủ nhật.
Nó thường xuất hiện vào những thời điểm con người ngừng bận rộn.
(Sự bận rộn che lấp)
(Khoảng trống dội lên)
Vì sao cảm giác này thường xuất hiện sau một thời gian đi làm?
Có ba lý do khá phổ biến:
Khi mọi thứ bắt đầu ổn định
Sau một thời gian đi làm, cuộc sống dần trở nên quen thuộc. Công việc lặp lại. Nhịp sống ổn định. Sự ổn định là điều tốt, nhưng đôi khi nó cũng khiến cuộc sống trở nên quá dễ đoán.
Khi mục tiêu cũ đã hoàn thành
Nhiều người dành cả tuổi trẻ để tốt nghiệp, có việc làm, đạt mức thu nhập mong muốn. Nhưng khi đạt được, một câu hỏi mới lại xuất hiện: “Sau đó thì sao?”
Nhìn cuộc đời dài hơn
Khi còn trẻ, chúng ta thường nghĩ theo từng năm. Nhưng khi trưởng thành hơn, con người bắt đầu nghĩ theo từng chặng đời. Và chính lúc đó, câu hỏi về ý nghĩa bắt đầu xuất hiện.
Khoảng trống này có phải là điều xấu?
Không hẳn.
Trong nhân học và tâm lý học, có một khái niệm gọi là Liminality. Đó là trạng thái ở giữa hai giai đoạn của cuộc đời.
- Động cơ cũ đã tắt.
- Nhưng động cơ mới vẫn chưa xuất hiện.
Đó là một vùng chuyển tiếp. Một khoảng không hơi mơ hồ.
Nhiều người cảm thấy khó chịu với trạng thái này nên vội vàng lấp đầy nó bằng một công việc mới, một mục tiêu mới, hoặc một sự bận rộn mới.
Nhưng đôi khi, việc dũng cảm ở lại với khoảng trống đó một thời gian lại chính là nơi sự trưởng thành thật sự diễn ra.
Một góc nhìn cá nhân
Có những giai đoạn trong cuộc đời mà tôi cũng từng cảm thấy như vậy. Không có biến cố lớn. Không có khủng hoảng rõ ràng.
Chỉ là một cảm giác nhẹ: Mọi thứ vẫn đang diễn ra bình thường. Nhưng dường như thiếu một chút ý nghĩa nào đó.
Sau này tôi mới hiểu rằng cảm giác đó không phải là dấu hiệu của thất bại. Nó chỉ đơn giản là một tín hiệu cho thấy: mình đã bắt đầu suy nghĩ nghiêm túc hơn về cuộc đời.
Điều gì giúp lấp đầy khoảng trống đó?
Không có một công thức chung. Nhưng nhiều người tìm thấy ý nghĩa mới khi họ bắt đầu:
- Học một điều mới.
- Thay đổi nhịp sống.
- Dành nhiều thời gian cho các mối quan hệ.
- Hoặc làm những việc mang lại giá trị cho người khác.
Ý nghĩa cuộc sống hiếm khi xuất hiện ngay lập tức. Nó thường được tạo ra từ những lựa chọn nhỏ lặp lại mỗi ngày.
Một suy nghĩ cuối cùng
Cảm giác trống rỗng đôi khi khiến chúng ta lo lắng. Nhưng đôi khi nó cũng là một tín hiệu quan trọng.
Nó nhắc chúng ta rằng: Cuộc sống không chỉ là hoàn thành các mục tiêu. Mà còn là hiểu vì sao mình đang theo đuổi những mục tiêu đó.
Và có lẽ chính những khoảnh khắc trống rỗng ấy lại là lúc con người bắt đầu đi tìm ý nghĩa thật sự của cuộc đời mình.
- Viktor Frankl – Man’s Search for Meaning
- Logotherapy và khái niệm Existential Vacuum
- Sunday Neurosis trong nghiên cứu của Viktor Frankl