Ở độ tuổi khoảng 35–45, rất nhiều người có hồ sơ sự nghiệp khá ổn định: công việc tốt, thu nhập ổn, cuộc sống tương đối cân bằng. Nhưng trong những cuộc trò chuyện riêng, một câu hỏi lại xuất hiện rất thường xuyên:
“Không biết mình có đang đi đúng hướng không.”
Điều này không chỉ xuất hiện ở những người gặp khó khăn trong công việc. Ngược lại, nó thường đến với cả những người đang được xem là “thành công”.
Trong tâm lý học, trạng thái đó thường được gọi là khủng hoảng tuổi trung niên.
Khủng hoảng tuổi 40 là gì?
Thuật ngữ midlife crisis được đưa ra lần đầu bởi nhà phân tâm học Elliott Jaques vào năm 1965.
Ông nhận thấy rằng nhiều người ở giai đoạn trung niên bắt đầu trải qua một quá trình tâm lý đặc biệt:
- Họ nhìn lại cuộc đời đã đi qua.
- Nhận ra một số mục tiêu tuổi trẻ không còn quan trọng.
- Hoặc cảm thấy thời gian phía trước không còn “vô hạn” như trước.
Nói cách khác, đây là thời điểm con người bắt đầu nhận thức rõ ràng hơn về giới hạn của cuộc đời mình.
Nghiên cứu khoa học nói gì?
Một nghiên cứu lớn về hạnh phúc theo độ tuổi được thực hiện bởi các nhà kinh tế tại Dartmouth College và University of Warwick đã phân tích dữ liệu từ hàng triệu người ở nhiều quốc gia.
Mức độ hài lòng cuộc sống theo độ tuổi
Hài lòng cao
Điểm trũng
Tăng trở lại
Điểm thấp nhất thường nằm trong khoảng 40–50 tuổi. Điều này không có nghĩa mọi người đều rơi vào khủng hoảng, nhưng nó cho thấy trung niên là giai đoạn nhiều người bắt đầu đánh giá lại cuộc đời của mình.
Góc nhìn từ tâm lý học phát triển
Nhà tâm lý học phát triển nổi tiếng Erik Erikson mô tả giai đoạn trung niên bằng một cuộc xung đột tâm lý sâu sắc:
(Tạo ra giá trị)
(Trì trệ)
Ở giai đoạn này, con người bắt đầu suy nghĩ nhiều hơn về những câu hỏi như:
- Mình đã đóng góp điều gì cho cuộc đời?
- Những lựa chọn trước đây có ý nghĩa gì?
- Phần còn lại của cuộc đời nên sống ra sao?
Vì sao cảm giác lạc hướng thường xuất hiện?
Qua quan sát cá nhân trong môi trường làm việc, tôi thấy có ba lý do phổ biến:
Mục tiêu đã hoàn thành
Ở tuổi 20-30, cuộc đời xoay quanh:
- Học tập
- Sự nghiệp
- Ổn định cuộc sống
Khi đạt được phần nào, ta rơi vào khoảng trống: "Tiếp theo là gì?"
Nhận thức về thời gian
Nhà tâm lý Carl Jung nói: "Cuộc sống thực sự bắt đầu ở tuổi 40".
Ý ông là đây là lúc ta bắt đầu suy nghĩ sâu sắc về ý nghĩa cuộc sống, thay vì chỉ chạy theo thành tựu.
Áp lực đa vai trò
Sự tích tụ của việc phải cân bằng cùng lúc:
- Công việc
- Gia đình & Tài chính
Khiến người ta mệt mỏi và cảm thấy mất kết nối với chính bản thân mình.
Khủng hoảng tuổi 40 có phải điều xấu?
Không hẳn.
Nhiều nhà tâm lý học xem giai đoạn này như một quá trình chuyển đổi tự nhiên của cuộc đời. Nó giống như một khoảng dừng để con người:
- Nhìn lại những gì đã qua.
- Điều chỉnh hướng đi.
- Tìm ra ý nghĩa sâu hơn cho phần còn lại của cuộc đời.
Thực tế, rất nhiều quyết định quan trọng trong cuộc đời — đổi nghề, thay đổi lối sống, hoặc theo đuổi những giá trị mới — thường bắt đầu từ giai đoạn này.
Một góc nhìn cá nhân
Bởi vì khi con người bắt đầu đặt câu hỏi về ý nghĩa của cuộc đời, đó cũng là lúc họ bắt đầu sống có ý thức hơn về những gì thật sự quan trọng.
Một suy nghĩ cuối cùng
Khủng hoảng tuổi 40 có thể không phải là một cơn khủng hoảng lớn như nhiều người tưởng tượng. Nó thường đến khá nhẹ nhàng.
Chỉ là một buổi tối nào đó, khi mọi thứ yên tĩnh lại, ta bắt đầu tự hỏi:
“Mình muốn sống phần còn lại của cuộc đời như thế nào?”
Và có lẽ chính câu hỏi đó mới là điểm bắt đầu của một chương mới trong cuộc đời.
Nguồn tham khảo
- Elliott Jaques (1965), Death and the Mid-Life Crisis
- Blanchflower & Oswald (2020), Nghiên cứu về hạnh phúc theo độ tuổi
- Erik Erikson – Stages of Psychosocial Development